Là Mình - Nhận Thức Bản Thân Qua Khoa Học Não Bộ

Trải qua thuở sơ khai của triết học và khoa học, nhân loại vẫn luôn hoài nghi về những vấn đề cốt lõi: Ý thức là gì? Nguyên nhân nào khiến chúng ta không chỉ tồn tại mà còn tự nhận thức được sự tồn tại đó? Yếu tố nào định hình cảm giác “tôi là tôi”? Đồng thời, khi ý thức biến mất trong các trường hợp như giấc ngủ sâu, tác dụng của thuốc mê, trạng thái hôn mê hay thời điểm sự sống chấm dứt, thì bản chất nào thực sự bị tước đoạt? Hôm nay, chúng tôi trân trọng giới thiệu bản dịch tiếng Việt của tác phẩm Being You: A New Science of Consciousness với tựa đề Là mình: nhận thức bản thân qua khoa học não bộ. Sách do Anil Seth chắp bút – ông là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về thần kinh học nhận thức kiêm đồng Giám đốc Trung tâm Khoa học Ý thức Sackler tại Đại học Sussex, Vương quốc Anh.

Tác phẩm này là thành quả tích lũy từ hơn ba mươi năm nghiên cứu của Anil Seth nhằm giải mã một trong những ẩn số vĩ đại nhất giữa khoa học và triết học: phương thức hoạt động của hàng tỷ tế bào thần kinh trong não bộ để hình thành nên trải nghiệm chủ quan, cụ thể là trải nghiệm “được là chính mình”. Thông qua văn phong khoa học chuẩn mực nhưng gần gũi, tác phẩm đưa người đọc dấn thân vào hành trình giao thoa giữa thần kinh học, tâm lý học, triết học, sinh học và trí tuệ nhân tạo, nhằm tiếp cận câu hỏi quen thuộc nhưng chưa bao giờ có lời giải trọn vẹn về bản chất của hai chữ “tôi”.

Một trong những luận điểm cốt lõi và táo bạo nhất từ tác giả chỉ ra rằng ý thức ít liên quan đến mức độ thông minh, mà gắn kết chặt chẽ với sự sống. Theo quan điểm này, con người có ý thức không nhờ sở hữu linh hồn phi vật chất hay lý trí siêu việt, mà vì chúng ta là những “cỗ máy sinh học sống” liên tục cảm nhận, phỏng đoán và tinh chỉnh trạng thái nội tại. Do đó, khái niệm “cái tôi” không phải một thực thể bất biến, mà sinh ra từ một quá trình sinh học sâu thẳm, nơi não bộ liên tục dự báo các diễn biến bên trong cơ thể lẫn ngoại cảnh để duy trì cảm giác liên tục rằng “tôi đang ở đây”, “tôi đang tồn tại”, “tôi là tôi”.

Bên cạnh đó, tác giả còn đưa ra một nhận định đầy thách thức: toàn bộ những gì chúng ta tiếp nhận qua thị giác, thính giác và xúc giác hằng ngày không phải sự phản chiếu trực diện từ thế giới khách quan, mà là những “ảo giác có kiểm soát” do chính não bộ kiến tạo liên tục. Dưới góc nhìn đó, não bộ không chỉ thụ động ghi nhận thực tại mà còn chủ động nhào nặn nên thực tại mà chúng ta cảm nhận. Quan điểm đột phá này đang gây ảnh hưởng sâu rộng đến cách khoa học đương đại nhìn nhận về nhận thức, cảm giác, cái tôi và bản chất của trải nghiệm chủ quan.

Khởi đầu tác phẩm là một kỷ niệm cá nhân đầy ám ảnh của chính tác giả trong một ca gây mê toàn thân, khi ông trải qua trạng thái được mô tả là “Tôi đơn giản là không còn ở đó.” Tại đó hoàn toàn vắng bóng thời gian, ký ức, cảm giác và cả cái “tôi”. Xuất phát từ trải nghiệm “phi trải nghiệm” này, Anil Seth dấn thân vào hành trình truy tìm bản chất ý thức, dẫn dắt người đọc đối diện với những vấn đề sâu thẳm về sự sống, cái chết, cái tôi, ý thức ở động vật, khả năng vận hành của cỗ máy có cảm giác, cùng với giới hạn trong việc thấu hiểu chính mình.

Tác phẩm vượt ra ngoài khuôn khổ của một đầu sách thông thường về não bộ hay khoa học thần kinh. Đây là công cụ soi chiếu giúp chúng ta nhìn nhận lại bản thân dưới lăng kính hoàn toàn mới: cái tôi không phải một linh hồn vĩnh cửu, mà đại diện cho một quá trình sinh học sống động, được neo giữ trong thể xác và gắn kết khăng khít với thế giới bên ngoài. Bản dịch tiếng Việt lần này được kỳ vọng sẽ mang đến cho độc giả một hành trình khám phá đa chiều – vừa mang tính khoa học, triết học, lại vừa đậm chất riêng tư – nhằm tìm kiếm đáp án cho câu hỏi gần gũi nhưng cũng kỳ bí nhất: Rốt cuộc, điều gì khiến chúng ta trở thành chính mình?

Về tác giả

Anil Seth (sinh năm 1972) giữ vai trò nhà thần kinh học kết hợp nghiên cứu ý thức hàng đầu tại Anh, nổi tiếng nhờ những cống hiến lớn cho lĩnh vực neuroscience và khoa học nhận thức. Ông hiện đảm nhiệm chức vụ giáo sư tại University of Sussex, đồng thời là Giám đốc Trung tâm Khoa học Ý thức Sackler (Sackler Centre for Consciousness Science). Trọng tâm các công trình của ông đặt vào việc lý giải ý thức dưới dạng thức dự đoán của não bộ, nơi nhận thức hình thành nhờ sự tương tác giữa tín hiệu cảm giác và các mô hình nội tại.

Tác phẩm nổi bật Being You: A New Science of Consciousness của ông cung cấp một phương pháp tiếp cận vừa hàn lâm vừa dễ hiểu, hỗ trợ độc giả nắm bắt cách não bộ sản sinh trải nghiệm chủ quan cùng cảm giác về “cái tôi”. Nhờ khả năng liên kết giữa nghiên cứu chuyên sâu và văn phong sáng rõ, ông đã khẳng định vị thế là một trong những nhân vật quan trọng trong công cuộc giải mã bản chất ý thức con người.

Về dịch giả

Sophia Ngo là chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực Yoga trị liệu và Ayurveda, đã hoàn thành chương trình đào tạo chính quy tại Học viện Yoga Mumbai (chi nhánh Thái Lan). Không dừng lại ở việc giảng dạy yoga, chị còn ứng dụng các phương pháp chữa lành tự nhiên nhằm củng cố sức khỏe toàn diện. Xuyên suốt chặng đường sự nghiệp, chị tiếp tục thụ hưởng các khóa đào tạo về Massage Thái, đồng thời nắm giữ vị trí cố vấn chuyên môn cho các chương trình Yoga & Ayurveda, đặc biệt chú trọng vào mảng dưỡng sinh và chế độ dinh dưỡng gắn liền với sức khỏe tế bào. Chị là dịch giả chủ lực phụ trách các dự án thuộc mảng sức khỏe và ẩm thực của Book Hunter.

Thông tin chi tiết