Phật Giáo Và Islam Trên Con Đường Tơ Lụa

Phật Giáo Và Islam Trên Con Đường Tơ Lụa

Trong nhận thức thông thường hiện nay, Phật giáo và Islam thường bị xem là thuộc về hai thế giới hoàn toàn tách biệt. Một bên hay được gắn với sự tĩnh lặng, nội quán và chiều sâu tâm hồn, trong khi bên kia thường được hình dung qua các câu chuyện về đức tin, quyền lực cùng những xung đột. Thế nhưng, liệu lịch sử thực tế có diễn ra đúng như vậy?

Thông qua tác phẩm Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa, tác giả Johan Elverskog đưa người đọc trở lại không gian bao la của Con đường Tơ lụa và Nội Á. Tại đây, trong suốt hơn một thiên niên kỷ, các cộng đồng Phật tử và Muslim đã cùng nhau trải qua các hoạt động gặp gỡ, giao thương, cạnh tranh, tranh luận cũng như ảnh hưởng lẫn nhau. Nhờ đó, cuốn sách mở ra một góc nhìn lịch sử hoàn toàn khác về hơn một nghìn năm giao lưu giữa Phật giáo và Islam.

Đó là một tiến trình lịch sử diễn ra dọc theo các tuyến thương mại kết nối các vùng đất và nền văn minh với nhau: từ những tu viện Phật giáo tọa lạc trên dãy Himalaya cho đến các đoàn thương nhân Muslim băng qua thảo nguyên Trung Á; từ những biến động trong thời kỳ đế chế Mông Cổ cho đến các chuyển dịch về chính trị và tôn giáo dưới triều Thanh. Trên những cung đường ấy, không chỉ hàng hóa được trao đổi, mà cùng với đó là tư tưởng, tín ngưỡng, tập quán, nghệ thuật cùng những cách nhìn nhận khác nhau về thế giới.

Thay vì tách rời Phật giáo và Islam thành hai khối văn minh biệt lập, Johan Elverskog tập trung khai thác chính những vùng tiếp xúc giữa họ thông qua năm chương cụ thể:

Chương 1: Cuộc tiếp xúc - khám phá cuộc tiếp xúc sớm nhất giữa Phật giáo và Islam khoảng từ năm 700 đến năm 1000 thông qua lăng kính thương mại cùng mối liên hệ giữa tư tưởng tôn giáo và các chế độ kinh tế.

Chương 2: Sự hiểu biết - tìm hiểu cách thức Phật giáo và Islam nỗ lực để thấu hiểu lẫn nhau.

Chương 3: Thờ ngẫu tượng - tiếp tục nghiên cứu giai đoạn tiếp theo đến thời kỳ Đế chế Mông Cổ từ khoảng năm 1100 đến năm 1400, đồng thời xem xét sự tương tác giữa Phật giáo và Islam trong quá trình sáng tạo nghệ thuật đa văn hóa.

Chương 4: Thánh chiến (Jihad) - chuyển hướng tập trung khỏi nghệ thuật và Đế chế Mông Cổ để nhìn nhận bối cảnh chính trị, kinh tế của thời kỳ hậu Mông Cổ từ khoảng năm 1400 đến năm 1650 cùng những xung đột phát sinh giữa thế giới Phật giáo và Islam.

Chương 5: Thực phẩm (Halal) - khám phá sự tương tác giữa Phật giáo và Islam dưới triều đại nhà Thanh từ năm 1644 đến năm 1911 thông qua vấn đề văn hóa ẩm thực tôn giáo.

Tác giả lần lượt khảo sát các tầng sâu của quá trình tương tác này, bắt đầu từ những cuộc tranh luận về việc thờ ngẫu tượng, thánh chiến, luật pháp và tính chính danh cho đến những tranh cãi tưởng chừng nhỏ nhặt xoay quanh chuyện ăn uống và thực phẩm. Tinh thần giao thoa ấy cũng được phản ánh trực tiếp ngay trên bìa sách, với hình ảnh lấy từ một bản minh họa Ba Tư thế kỷ XIV vẽ Đức Phật nằm trong bộ sử Jāmiʿ al-Tawārīkh của Rashid al-Din.

Vì lẽ đó, tác phẩm Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa không đơn thuần chỉ kể lại lịch sử của hai tôn giáo. Cuốn sách còn đặt ra một vấn đề mang tầm vóc lớn lao hơn: điều gì sẽ xảy ra khi những thế giới thoạt nhìn rất khác biệt đối diện với nhau? Liệu con người chỉ biết đối đầu và loại trừ lẫn nhau, hay chính những cuộc gặp gỡ đó lại trở thành động lực thúc đẩy các nền văn hóa biến đổi và phát triển?

Đây là tựa sách dành cho những độc giả dành sự quan tâm cho lịch sử, tôn giáo, Phật giáo, Islam cùng văn hóa Á - Âu. Đồng thời, sách cũng rất thích hợp cho những ai mong muốn vượt qua những định kiến quen thuộc để khám phá một quá khứ gắn kết và phức tạp hơn nhiều so với những gì chúng ta thường nghĩ.

THÔNG TIN TÁC GIẢ

Johan Elverskog hiện giữ cương vị Giáo sư Danh dự Dedman Family tại Đại học Southern Methodist. Ông là tác giả và chủ biên của mười một cuốn sách. Công trình gần đây nhất của ông mang tên A History of Uyghur Buddhism đã giành được nhiều giải thưởng danh giá.

Tác phẩm Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa do Nhà xuất bản Đại học Pennsylvania phát hành năm 2010 đã được Viện Hàn lâm Tôn giáo Hoa Kỳ trao Giải thưởng Xuất sắc thuộc hạng mục Nghiên cứu Lịch sử Tôn giáo vào năm 2011.

TRÍCH ĐOẠN HAY

Cuốn sách này hướng đến mục tiêu làm sáng tỏ lịch sử tương tác giữa Phật giáo và Islam. Để đạt được mục tiêu đó, lịch sử được trình bày ở đây vượt ra ngoài những ranh giới không gian và thời gian vốn định hình lịch sử tương tác Phật giáo-Islam theo truyền thống. Do đó, trọng tâm của nó không phải là Ấn Độ mà là Con đường Tơ lụa, hay chính xác hơn là Nội Á (Inner Asia), vùng lãnh thổ rộng lớn trải dài từ Afghanistan đến Mông Cổ. Và thay vì đi sâu vào thời kỳ ban đầu và sự suy tàn được giả định của Phật giáo, cuốn sách bao quát sự tương tác giữa hai truyền thống này cho đến thế kỷ XIX.

Thông tin chi tiết